Trang chủ >> Báo chí >> Toa Tàu – Sáng tạo và Niềm vui

Toa Tàu – Sáng tạo và Niềm vui

Toa Tàu vốn là một cái kho cũ nằm trên đường Điện Biên Phủ, đã được sơn sửa lại sáng màu với những ô cửa lớn mở ra một khoảng sân rộng. Không phải là những toa tàu “xịn” đúng nghĩa đen như trong ngôi trường Tomoe của thầy hiệu trưởng Kobayashi Sosaky (truyện “Tốt-tô-chan, cô bé bên cửa sổ”), nhưng những người sáng lập tại Việt Nam đã muốn giữ lại giá trị cốt lõi trong tinh thần giáo dục ấy – thứ giá trị cơ bản và nhân bản: Trẻ em được học tập với tất cả niềm vui.

– by Angellittlefire

.

GRAPHIC WFK RVNN 17-7_web.
Bước vào lớp học Toa Tàu vào một buổi sáng thứ Bảy, bên ngoài cửa sổ, trời nắng nhẹ và gợn mây trước khi cơn mưa rào đổ xuống. Bên trong lớp, một tốp trẻ em khoảng 7-8 tuổi đang ngồi trên sàn vẽ, mê mải say sưa, những nét vẽ được vạch thẳng bằng chì màu trên sàn mà không ai la mắng.  Ở một góc khác, một nhóm đang “chế tạo” những búp bê giấy biết cử động, bằng cách vẽ, cắt và đính thêm ghim mũ tại các phần khớp chân/tay. Tôi ngắm nghía sản phẩm các em làm. Mọi hình ảnh trong thực tế – một chú mèo, một anh hiệp sĩ … đều được khoác lên mình những tấm áo mới, với cái nhìn mới trong trẻo, vui tươi.
.
Trò chuyện với nhóm sáng lập 3 người của Toa Tàu: họa sĩ Bút Chì, tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Thủy, biên tập viên Phương Huyên, tất cả bọn họ mới chỉ vừa chạm mốc 30 tuổi. Tiêu chí đầu tiên để gia nhập Toa Tàu chính là việc yêu niềm vui, yêu trẻ em và sáng tạo, bởi đây là nơi “người lớn được là trẻ con, và trẻ con được là chính mình.”
.

DSCF8829-fb
.

Thích đi học như là một phần thưởng

Lớp học Toa Tàu – ngoài việc lấy cảm hứng từ mô hình lớp học của thầy hiệu trưởng Kobayashi Sosaky năm 1937 tại Nhật Bản, các bạn còn thấy mô hình này ở đâu khác trước khi triển khai ở Việt Nam?

– Toa Tàu chỉ là cái tên, cái tinh thần cốt lõi. Còn cảm hứng, kỹ năng sư phạm, cũng như các chương trình giáo dục mới nhất được bọn mình liên tục cập nhật từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó có sách, mạng internet, và từ trải nghiệm thực tế. Với trẻ em, bọn mình có tham khảo một số phương pháp để giúp trẻ độc lập và chủ động hơn qua Montessori, cách tiếp cận với nghệ thuật và kích thích khả năng tưởng tượng qua phương pháp giáo dục Waldorf… cũng như nhiều phương pháp kể chuyện, sáng tạo nghệ thuật và thúc đẩy tinh thần học tập. Lớp dạy vẽ, dạy nhạc cho trẻ em thì đã có nhiều, nhưng một mô hình tổ hợp như Toa Tàu thì bọn mình chưa thấy từng hiện diện ở đâu khác.

.
Toa Tàu hiện nay đang gồm có những lớp học nào?

– Bọn mình có bốn nhóm lớp về Nghệ thuật tạo hình (bao gồm Gấp giấy Origami, Đất nặn, Vẽ kể chuyện, Khám phá hình ảnh), Kể chuyện và giao tiếp (Thuyết trình kể chuyện, Viết ), Âm nhạc và nghệ thuật (Trải nghiệm âm nhạc cùng Ukulele, Thức nhận cơ thể, Làm phim với những gì bạn có), sắp tới sẽ có nhóm lớp về Tự nhiên nữa. Bởi vì chúng ta hầu như sống ở thành phố nên đánh mất sự liên kết với thiên nhiên. Ở nhóm lớp này có thể sẽ có các lớp làm vườn cho người lớn và khoa học vui, khám phá cho trẻ em chẳng hạn… Chúng mình hướng tới một số nhóm ngôn ngữ có thể dùng để sáng tạo.  Hiện tại mới chỉ làm được những ngôn ngữ đầu tiên, hy vọng sắp tới sẽ có một bức tranh lớn hơn.

.

Mình có thể hình dung về bố cục đó. Cảm giác các lớp học rất đa dạng và vui tươi. Nhưng còn người dạy thì sao?

– Người dạy đến từ khắp nơi. Tiêu chí của người dạy ở Toa Tàu rất đơn giản. Trước tiên họ phải là chuyên gia trong lĩnh vực đó, bất kể là lĩnh vực gì. Thứ hai, họ muốn chia sẻ, muốn hướng dẫn cho người khác biết về ngôn ngữ đó. Họ có cùng tinh thần với Toa Tàu – chúng ta ở đây để chia sẻ với nhau.

Những người như vậy thực ra rất nhiều. Họ ở khắp mọi nơi và thậm chí đang có những lớp học riêng của mình. Toa Tàu không đi thuê họ, mà là một nơi để họ tụ về.

.

Như vậy nó giống như các khóa ngắn được thiết kế và người dạy có thể di chuyển liên tục, và chỉ có nhóm sáng lập là cố định.

– Đúng vậy. Nhóm sáng lập bọn mình là những người tạo ra địa điểm, tạo ra Toa Tàu cho mọi người tới, học và dạy. Chuyện người dạy sẽ dạy ngắn hạn hay dài hạn phụ thuộc vào chính họ cũng như sự phù hợp của họ với Toa Tàu. Hiện tại có hai sáng lập viên của Toa Tàu đang đứng lớp: Bút Chì đứng lớp Vẽ Kể Chuyện và chị Thu Thủy đứng lớp Thuyết trình kể chuyện. Còn có anh Nguyễn Tú Tuấn với 20 năm kinh nghiệm xếp giấy đứng lớp Origami, và những người khác nữa.

Tất cả những lớp như Ukulele, Khám phá hình ảnh, Âm nhạc … khi đến Toa Tàu thì người dạy sẽ mang tinh thần của Toa Tàu. Có thể họ cũng có lớp riêng ở nơi khác, nhưng đến với Toa Tàu thì cần đảm bảo tinh thần của Toa Tàu là Niềm vui.

Các lớp học sẽ xoay quanh niềm vui. Bởi bọn mình nhận thấy việc học tập lẽ ra phải vui. Không chỉ đến trường mới là học, mà việc mẹ hướng dẫn trẻ cắt cà chua ở nhà cũng là học. Việc học có niềm vui trong đó, đặc biệt là sáng tạo. Sáng tạo đem lại niềm vui tự thân hoặc niềm vui được kết nối với người khác. Chẳng hạn bạn viết được một câu chuyện và đem chia sẻ với người khác, sẽ thích lắm. Như học Ukulele không chỉ là học các thế tay, cách gảy đàn, mà còn là việc cảm nhận âm nhạc và thấy âm nhạc đem lại niềm vui như thế nào trong cuộc sống. Học nhảy múa không chỉ là học điệu waltz, điệu cha cha cha, mà còn là việc cảm nhận về cơ thể mình, thể hiện cảm xúc bằng cơ thể, yêu quý cơ thể mình hơn. Chúng mình muốn trở về những giá trị cơ bản.

Nên khi các giảng viên đến với Toa Tàu, bọn mình sẽ cùng họ ngồi xuống và xây dựng chương trình phản ánh tinh thần của Toa Tàu, mang tinh thần của Niềm vui.

.

Như vậy quá trình học sẽ không quá chú trọng đến kết quả phải không?

– Thực ra không phải là không chú trọng đến kết quả. Đơn giản là kỹ năng không phải là đích đến. Kỹ năng là một trong những thứ mà người ta nhận được suốt cả quá trình.

Ví dụ như lớp vẽ kể chuyện chẳng hạn, kiến thức và kỹ năng không phải là mục tiêu tối thượng. Mục tiêu tối thượng là mọi người có hứng thú với việc vẽ và cung cấp được một số kỹ năng ban đầu. Cũng không phải là ít đâu (cười). Với lớp thuyết trình kể chuyện, không phải người ta học cách đứng lên để mà nói, mà học cách đồng cảm với người khác, học cách nói chuyện với người khác và lắng nghe những câu chuyện xung quanh mình. Người lớn học lớp học này có thể về nhà và chơi với con tốt hơn, khi gặp gỡ bạn bè có thể nói những câu chuyện thú vị hơn chẳng hạn. Đấy là cách mà bọn mình làm. Ở đây mọi người nghĩ ra một cái gì đó là làm luôn, và học ngay từ cái mình làm. Có những bé như bé Linh, thích đi học lắm. Mẹ nói cả tuần ngoan thì sẽ được đi học ở Toa Tàu vào cuối tuần. Việc đi học với em giống như là một phần thưởng vậy.

.

WSK_Thegioicuaem_web_square.

.
Một lớp học không bắt chước

.

Nhưng làm thế nào để những người lớn, bố mẹ các em cảm thấy bị thuyết phục để các em theo học, khi mà kết quả cụ thể (như thể điểm số ở trường) vẫn đang là đích đến của nhiều bậc phụ huynh? Việc học sáng tạo trong niềm vui có lẽ sẽ mất rất nhiều thời gian, có thể là cả năm, để cho ra một sản phẩm cụ thể để làm minh chứng?

– Hoặc là chỉ mất một ngày (cười). Bởi vì ngay khi đứa trẻ vui đã là một kết quả quan trọng của bọn mình. Niềm vui ngay lập tức, ngay bây giờ nó đã ở đây rồi. Quá trình sáng tạo là một quá trình không tuyến tính. Không thể nói rằng chúng ta cứ dồn nén trong vài năm thì mới ra một điều gì đấy. Mà ngay lập tức khi sáng tạo chạm vào một điều gì đó, thì nó đã là. Còn nó là cái gì, có theo các hệ giá trị chúng ta từng biết hay không thì để nói sau.

Bọn mình đang đánh giá mọi thứ trên giá trị của niềm vui. Bạn càng vui, càng thích thì càng tốt. Thực ra sản phẩm cụ thể là chỉ là kết quả của quá trình học tập và sáng tạo, chứ không phải mục đích của học tập và sáng tạo. Và như thế nó bền vững hơn. Bởi khi đó bạn trao cho người khác niềm cảm hứng, lý do và ý nghĩa của việc làm. Người ta sẽ tự động làm việc đó nhiều hơn. Thế nên tưởng rằng lớp học Niềm vui không hướng tới thực tế, nhưng xuất phát từ thực tế.

Mà thực ra một số lớp sản phẩm cũng được tạo ra luôn, như lớp Origami hay đất nặn chẳng hạn. Chỉ sau một buổi thôi người học có thể gấp được một chiếc hộp rất đẹp như loại hộp người ta hay dùng đựng bánh Trung thu năm nay. Hay nữa là họ không làm ra cái y hệt như người khác đã làm, mà tạo ra được những cái của riêng họ tưởng tượng. Học viên không bắt chước thầy, vì thầy chỉ dạy nguyên lý thôi. Thế nên ngay buổi đầu tiên, một số bạn đã tạo ra được những thứ mà thầy phải tròn xoe mắt và xin copy lại (cười).
.
Đây là điểm mà Toa Tàu sẽ khác biệt ở bất kì chỗ nào khác. Toa Tàu muốn giữ sự phong phú của các khả năng để nó tỏa ra mọi hướng, còn cốt lõi là niềm vui. Niềm vui khi chúng ta ở đây và chia sẻ cùng nhau, chúng ta có mọi tiềm năng để sáng tạo.

.
.
Nhưng nhiều cha mẹ sẽ thích những kết quả như là điểm số hơn thua so với bạn bè, hay sau này những thứ các em học có ra tiền không chẳng hạn. Làm thế nào để các em có thể giữ được tinh thần sáng tạo và niềm vui của mình sau khi rời khỏi Toa Tàu?

– Người lớn thường áp đặt góc nhìn của mình với trẻ con và những áp đặt đó thực ra có rất ít ý nghĩa với đứa trẻ. Mỗi buổi học với Toa Tàu sẽ luôn nhắc nhớ các em về niềm vui sáng tạo. Sau này khi đi bất cứ đâu các em sẽ luôn nhớ về niềm vui, đó cũng chính là sức đề kháng của các em vậy. Toa Tàu hy vọng sức mạnh đó sẽ còn theo các em mãi.
.
Xin cảm ơn các bạn!

(Bài đã đăng trên báo Nhân Dân cuối tuần, số Chủ Nhật, ngày 03/10/2014)