07
Tháng 03
2015

Tôi nhớ những ngày mùa thu năm ngoái, lang thang qua những bảo tàng viện kỳ vỹ ở Vienna, tôi đã dừng lại rất lâu ở một triển lãm nhỏ, trong một bảo tàng nhỏ. Nhỏ thôi, nhưng cái tên còn ở lại mãi: “Dù sao vẫn còn nghệ thuật!”. (And yet there was art!)

 

Dấu chấm than ở cuối dòng chữ đó mới mạnh mẽ làm sao. Mạnh mẽ lắm, bởi nó khẳng định sự quả cảm của con người, và sức mạnh cứu rỗi của nghệ thuật, trong chiến tranh. Triển lãm trưng bày các tác phẩm của các tác giả Áo được sáng tác trong thời kỳ 1914 –1918, những năm diễn ra Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất. Trong đó, nổi bật nhất là hoạ sĩ mà tôi yêu kính, Egon Schiele. Cùng nhiều hoạ sĩ trẻ khác cùng thời kỳ, Schiele bị buộc phải dấn thân vào chiến tranh mà không biết điều gì đang chờ đợi mình. Ngày 10/7/15, trải qua một năm chiến tranh, ông viết thư cho mẹ: “Bao giờ thì cuộc chiến tranh khủng khiếp này sẽ kết thúc – đây phải chăng là thời kỳ khốn khổ nhất mà loài người từng trải qua – rốt cuộc chúng ta đến Trái Đất này làm gì?”

 

Cùng nhiều hoạ sĩ khác, những lúc không cầm súng, Schiele cầm cọ vẽ. Ông vẽ lại những đớn đau dằn vặt, những bạo lực kinh hoàng, không chỉ bên ngoài, mà còn bên trong nữa. Ông vẽ, để vượt lên trên chiến tranh. Súng đạn không giết được ông, nhưng thiếu nghệ thuật hẳn là ông sẽ chết, chết sớm hơn cả lúc căn bệnh Cúm Tây Ban Nha quật ngã ông, đúng vào năm cuối cùng của cuộc chiến. Schiele chưa kịp thấy hoà bình, cũng chưa kịp chứng kiến chỉ hai chục năm sau, nhân loại lại kéo nhau vào một cuộc chiến còn lớn hơn, lâu hơn, khủng khiếp hơn nữa.

 

Chiến tranh… đa số chúng ta đều không hiểu nó là gì. Cuộc chiến lớn nhất đã lùi vào quá khứ hơn nửa thế kỷ trước. Cuộc chiến gần nhất của đất nước này cũng đã kết thúc cách đây 40 năm. Đã qua rồi những tang thương mất mát, những thảm khốc kinh hoàng. Nhưng, có thật như thế không?

 

Chuck Palahniuk trong Fight Club từng nói: “Chúng ta là những đứa con hoang của lịch sử, bạn thân mến. Không nơi chốn hay mục đích. Không Đại Chiến. Không Đại Khủng Hoảng. Cuộc Đại Chiến của chúng ta là một cuộc chiến tinh thần… Và cuộc Đại Khủng Hoảng của chúng ta chính là cuộc đời chúng ta.” 

 

Trên thực tế, nằm sâu bên dưới tất cả những bình yên không súng đạn, dưới những thừa mứa vật chất, dưới những tiện nghi công nghệ, chiến tranh vẫn đang diễn ra. Tâm trí bạn, tâm trí tôi, tâm trí chúng ta vẫn đang nuôi dưỡng vô số những cuộc chiến tranh lớn nhỏ. Chúng ta đang đau khổ vì những cuộc “nội chiến” ấy nhiều hơn bất kỳ cuộc chiến tranh vật lý nào khác.

 

Đến bao giờ thì những cuộc chiến ấy mới kết thúc? Điều ấy quá ít người biết. Và biết đâu chúng ta xuống Trái Đất này để sống và để học thông qua chiến tranh. Những câu hỏi ngỏ xin để lại cho các nhà khoa học, các triết gia, các nhà tâm linh. Chỉ cần ta nhớ, dù sao mặc lòng, chúng ta, với tư cách con người, vẫn còn nghệ thuật!

 

Nghệ thuật kích hoạt, nghệ thuật kết nối, nghệ thuật chữa lành. Nghệ thuật giúp ta tìm lại bản thể sáng tạo đã trốn biệt tăm vì quá sợ hãi. Nghệ thuật giúp ta chạm vào người khác, chạm vào chính mình, để hiểu rằng chúng ta chưa từng xa nhau. Và nghệ thuật, bằng những cách kỳ diệu chỉ vũ trụ mới hiểu, chữa lành cho linh hồn chúng ta, hàn gắn những vết thương cho chúng ta, và dâng tặng cho chúng ta những giây phút bình an.

 

Bây giờ đã là cuối mùa xuân, Hà Nội sắp hết gió nồm, Huế bắt đầu nắng gắt, và Sài Gòn đang chờ đón những cơn mưa đầu hạ. Thời gian vẫn trôi một dòng bất tận, những cuộc chiến vẫn tiếp tục không ngừng, nhưng bạn có thể chọn cách di chuyển. Bạn có muốn lên chuyến tàu nghệ thuật cùng chúng tôi không?

 

Sài Gòn tháng 3/2015

 

Bút Chì

 

Tags

Các bài viết liên quan